Hartcoherentietraining tegen stressklachten  

Burnout test

Stress heeft grote invloed op ons lichaam zowel op mentaal als op emotioneel en fysiek gebied. Wanneer je voor langere tijd stress ervaart, kunnen er diverse klachten ontstaan. Stress zorgt niet alleen voor een disbalans in je lichaam, stress komt ook voort uit een disbalans. Zo kan stress zichzelf in stand houden, zelfs zonder dat we ons daar bewust van zijn. Vermoeidheid, gebrek aan eetlust of juist eetbuien, hoge bloeddruk, hartkloppingen, maar ook chronische pijnen en – ontstekingen, huid- en darmproblemen, depressie, angstklachten, evenals concentratie-, gedrags- en slaapproblemen: het zijn allemaal voorbeelden van klachten die voort kunnen komen uit een teveel aan stress. Veel mensen weten niet dat het zenuwstelsel daarbij een grote rol speelt.

 

Het sympatisch en parasympatisch zenuwstelsel

Onze lichaamstemperatuur, hormoonhuishouding, het immuunsysteem, spijsvertering, ademhaling en de hartslag  worden volledig automatisch en onbewust aangestuurd. Over deze functies hoeven we niet na te denken. Het autonome zenuwstelsel is verantwoordelijk voor de juiste balans van bovengenoemde lichaamsfuncties. Het autonome zenuwstelsel bestaat uit twee delen die elkaar in evenwicht behoren te houden: het activerende deel en het rustgevende deel. Het activerende deel heet het sympathische zenuwstelsel, het rustgevende deel heet het parasympathische zenuwstelsel. Ze worden ook wel eens het ‘gaspedaal’ en het ‘rempedaal’ van ons lichaam genoemd.

Het gaspedaal (de sympaticus), zorgt ervoor dat je lichaam in actie komt, bijvoorbeeld bij sport of beweging. Ditzelfde gaspedaal is ook verantwoordelijk voor de bekende ‘vecht-of-vlucht reactie’ die optreedt bij acuut gevaar; een schrikreactie. Hierbij gaat de hartslag omhoog en wordt de ademhaling sneller en oppervlakkiger, de spieren spannen zich aan en je gaat zweten. De bloedvaten in de vingers vernauwen, waardoor het bloedvolume  en de temperatuur in je hand daalt. Het spijsverteringsstelsel gaat langzamer werken omdat deze op dat moment minder nodig is. Het bloed wordt juist naar de spieren toe geleid. Ons lichaam zorgt er zelf voor dat het in een optimale staat komt om te kunnen vluchten of vechten. Het sympathische zenuwstelsel is dan in werking.

Het rempedaal (parasympaticus) wordt ingedrukt wanneer we tot rust komen en ontspanning ervaren; bijvoorbeeld als het bedtijd wordt en je moe wordt. Dankzij de parasympaticus daalt de hartslag, wordt de ademhaling langzamer, de spierspanning neemt af, je zweet minder en de bloedvaten in de vingers verwijden, waardoor het bloedvolume en de handtemperatuur stijgt. Het bloed wordt dan minder naar de spieren geleid.

De balans in het autonome zenuwstelsel (tussen het gaspedaal en rempedaal) kan verstoord raken. Door druk(te) op het werk, in het verkeer en in ons privéleven wordt steeds vaker een beroep gedaan op ons ‘gaspedaal’. Het ‘gaspedaal’ wordt steeds een klein beetje verder ingetrapt en wanneer er sprake is van langdurige of opeenvolgende stress, blijft het gaspedaal als het ware ingedrukt. Deze vraag naar extra activiteit is gekoppeld aan overmatige activiteit in het sympathische zenuwstelsel. Het veroorzaakt op lange termijn een disbalans tussen het sympathische en het parasympathische zenuwstelsel. Uiteindelijk zal dit leiden tot klachten op allerlei niveaus.

 

Terug in evenwicht: Het Hart Brein systeem

Hoe kunnen we ervoor zorgen dat er een goed evenwicht is tussen het sympatisch en parasympatisch zenuwstelsel en dat deze systemen goed op elkaar zijn afgestemd? Het antwoord ligt in de relatie tussen de hersenen en het hart. Er is continue communicatie het hart en de hersenen (het hart brein systeem). Ze beïnvloeden elkaar. Denk bijvoorbeeld maar aan een schrikreactie: als je schrikt, wordt dit in de hersenen geregistreerd en gaat het hart sneller kloppen. Het hart past zich aan de invloed van het autonome zenuwstelsel aan. Het hart doet meer. Het zendt ook signalen terug naar de hersenen waarmee het de hersenactiviteit beïnvloedt. De communicatie tussen hersenen en hart verloopt dus in beide richtingen.

Middels hartcoherentietraining kan je de communicatie tussen het hart en de hersenen beïnvloeden. Normaal gesproken zijn het sympatisch en parasympatisch systeem wisselend actief. Met de ademhaling kan je op die invloed uitoefenen op de wisseling van die systemen. Bij de inademing gaat je hart sneller kloppen en wordt het sympathisch systeem geactiveerd, bij de uitademing vertraagd je hartslag en kom je meer in het parasympatisch systeem. Bij gezonde personen verschilt de tijd tussen twee hartslagen voortdurend. We noemen die variatie: heart rate variability of te wel hartslag variabiliteit (HRV). Deze onregelmatigheid toont aan dat de hartfrequentie zich goed aanpast aan de omstandigheden van het hart en de bloedvaten. Wetenschappers en artsen beschouwen hartslag variabiliteit als een belangrijke gezondheids- en fitheidsindicator. Het is een maat van psycho-fysiologische flexibiliteit, die tot uiting komt op lichamelijk, mentaal en emotioneel vlak. Het reflecteert onze mogelijkheden om op stress en omgevingsomstandigheden te reageren.

Hoe het patroon van onze hartslag variabiliteit eruit ziet, geeft de mate van coherentie weer. Als we ontspannen zijn en rustig in en uitademen dan is er een hoge hartcoherentie. Er ontstaat een harmonisch patroon in de hartslag die mee resoneert met de ademhaling.  Het autonome zenuwstelsel zal de snelheid van de hartslag, de output van het hart en de capaciteit van de bloedvaten aanpassen, zodat het ritme  synchroon gaat lopen met de ademhaling. Wanneer we gestrest zijn, gejaagd of een ons onprettig voelen zal de hartcoherentie laag zijn en laat het patroon een meer chaotisch en schokkend beeld laten zien.

Bron: heart Math Benelux

Hartslag variabiliteit en hartcoherentie beïnvloeden deze communicatie op gunstige wijze waardoor de balans tussen het sympatische en parasympatische deel (gas- en rempedaal) wordt hersteld, door het trainen van gelijkmatige activatie. Deze herstelde balans leidt tot andere signalen naar de organen waardoor deze minder stresshormonen gaan aanmaken. Zo heb je dus zélf invloed op de reactie van je lichaam en kun je het evenwicht in het autonome zenuwstelsel herstellen.

Tijdens hartcoherentie training leer je adem te halen op een eigen optimale snelheid waardoor er rust in het autonome zenuwstelsel ontstaat. Je leert wat  het effect van je ademhaling is op je HRV en hartcoherentie. Tijdens de training zie je je eigen hartslag en leer je wat stress en ontspanning met het lichaam doen. Zo krijg je inzicht in de relatie tussen wat er binnenkomt aan prikkels en waar die toe leiden zowel fysiek als emotioneel. Dit inzicht biedt de mogelijkheid je reactie op de prikkels te veranderen ten gunste van je gezondheid.