Mindfulness training Zeist

Altijd ‘aan’ staan? Wat mindfulness kan betekenen voor meer rust en bewustzijn

Veel mensen herkennen het gevoel dat hun hoofd eigenlijk nooit helemaal tot rust komt. Ook op momenten waarop er niets hoeft, blijft de aandacht bezig met wat er nog moet gebeuren, wat eerder die dag is gebeurd of wat er mogelijk gaat komen. We denken vooruit, analyseren, plannen en proberen grip te houden.

Dat vermogen is waardevol. Het stelt ons in staat om problemen op te lossen, verantwoordelijkheid te nemen en vooruit te kijken. Maar wanneer ons brein bijna voortdurend in deze stand staat, kan het steeds moeilijker worden om werkelijk tot rust te komen.

Je kunt dan lichamelijk op de bank zitten, terwijl je mentaal nog volop bezig bent.

Mindfulness wordt vaak in verband gebracht met ontspanning en meditatie. Maar in de kern gaat mindfulness over iets anders. Het gaat over aandacht: leren waarnemen wat er op dit moment gebeurt, zonder daar automatisch in mee te gaan of direct iets te hoeven veranderen.

Juist daarin ligt de waarde van mindfulness.

We zijn vaker op de automatische piloot dan we denken

Een groot deel van wat we dagelijks doen, verloopt automatisch. Dat is noodzakelijk. Als we over iedere handeling bewust zouden moeten nadenken, zou het dagelijks leven enorm veel energie kosten.

Die automatische piloot geldt echter niet alleen voor praktische handelingen. Ook onze manier van denken en reageren raakt geautomatiseerd.

Wanneer iets spannend is, gaan we misschien harder werken. Wanneer we onzeker zijn, gaan we meer analyseren. Wanneer we vermoeid zijn, negeren we dat signaal omdat er nog dingen moeten gebeuren. En wanneer er eindelijk rust ontstaat, vullen we die ruimte gemakkelijk weer met nieuwe informatie of activiteit.

Gedachten roepen bovendien nieuwe gedachten op. Een lichamelijk gevoel kan een interpretatie oproepen, die vervolgens weer emoties en gedrag beïnvloedt.

Veel van deze processen vinden plaats zonder dat we ons daar werkelijk bewust van zijn.

Dat betekent dat we lang niet altijd bewust kiezen hoe we reageren. We reageren vanuit patronen die in de loop van de tijd zijn ontstaan en die ooit misschien heel functioneel zijn geweest.

Mindfulness probeert die automatische patronen niet simpelweg weg te krijgen. Het helpt om ze eerder te zien.

En juist dat zien creëert ruimte.

Waarom is onze aandacht zo belangrijk?

Aandacht lijkt vanzelfsprekend, maar heeft veel invloed op hoe we onze werkelijkheid ervaren.

Ons brein krijgt voortdurend enorme hoeveelheden informatie binnen. We kunnen onmogelijk alles tegelijk bewust verwerken. Onze aandacht selecteert daarom voortdurend wat belangrijk lijkt.

Wanneer je langere tijd stress ervaart, kan die aandacht bijvoorbeeld sterker gericht raken op problemen, dreiging, fouten en alles wat nog moet gebeuren. Je merkt eerder op wat niet af is dan wat wel is afgerond. Je hoofd blijft vooruitdenken en probeert controle te houden.

Dat is op zichzelf geen vreemde reactie. Een stresssysteem is juist bedoeld om ons alerter te maken wanneer de situatie daarom vraagt.Het wordt lastiger wanneer die verhoogde alertheid nauwelijks meer wordt afgewisseld met herstel.De buitenwereld kan dan rustig zijn, terwijl het brein nog steeds bezig is met anticiperen, beoordelen en oplossen.Daarom is rust niet altijd hetzelfde als niets doen. Je kunt een vrije avond hebben en toch nauwelijks herstellen wanneer je aandacht voortdurend actief blijft.Mindfulness richt zich precies op dit proces.

Je oefent om bewust te worden van waar je aandacht zich bevindt en om die aandacht opnieuw te kunnen richten.

Mindfulness gaat niet over stoppen met denken

Een hardnekkig misverstand is dat je bij mindfulness zou moeten proberen om je hoofd leeg te maken.

Dat is niet het doel.

Gedachten produceren is een normale functie van het brein. Het probleem is daarom meestal niet dát we denken. Belangrijker is hoe gemakkelijk we volledig door onze gedachten kunnen worden meegenomen.

Een gedachte kan als een feit gaan voelen. Een verwachting kan worden ervaren alsof deze al werkelijkheid is. En een herinnering kan lichamelijk opnieuw spanning oproepen, terwijl de gebeurtenis zelf allang voorbij is.

Bij mindfulness leer je gedachten meer te observeren als mentale gebeurtenissen.

Er is een belangrijk verschil tussen:

“Dit gaat niet goed.”

en:

“Ik merk dat ik de gedachte heb dat dit niet goed gaat.”

De situatie is niet veranderd. Toch ontstaat er in het tweede geval een kleine afstand tussen jou en de gedachte.

Binnen psychologische behandelingen wordt dit vermogen ook wel decentreren genoemd: kunnen waarnemen wat je denkt en voelt zonder er volledig mee samen te vallen.

Dat betekent niet dat gedachten onbelangrijk zijn. Sommige gedachten bevatten nuttige informatie en vragen om actie. Andere zijn vooral herhalingen, voorspellingen of zorgen waarop op dat moment geen antwoord mogelijk is.

Mindfulness helpt om dat verschil beter te leren herkennen.

Wat gebeurt er bij langdurige stress?

Stress is niet alleen iets wat zich in gedachten afspeelt. Het is een reactie van het hele systeem.

Wanneer we een situatie als veeleisend, bedreigend of onvoorspelbaar ervaren, bereidt het lichaam zich voor om daarop te reageren. Onze alertheid neemt toe en lichamelijke processen passen zich aan de situatie aan.

Dat is nuttig wanneer er daadwerkelijk iets van ons wordt gevraagd.

Gezonde stress wordt daarom idealiter gevolgd door herstel.

In de praktijk ontstaat echter gemakkelijk een ander patroon. Werkdruk, zorgen, sociale verplichtingen, prikkels en voortdurende bereikbaarheid kunnen elkaar opvolgen. Daarnaast kan het denken over stressvolle situaties de activatie in stand houden, ook wanneer de directe aanleiding niet meer aanwezig is.

Op den duur kunnen mensen daardoor minder goed herkennen hoe gespannen ze eigenlijk zijn. Een verhoogde mate van spanning gaat als het ware normaal voelen.

Je merkt de vermoeidheid pas wanneer je echt niet meer kunt. Je realiseert je pas hoe gespannen je bent wanneer je hoofdpijn krijgt. Of je merkt tijdens een vakantie ineens hoe lang het duurt voordat je daadwerkelijk kunt afschakelen.

Mindfulness en stressregulatie

Mindfulness neemt de oorzaken van stress niet weg. Een volle agenda wordt er niet vanzelf leger van en moeilijke omstandigheden verdwijnen niet doordat je mediteert.

De mogelijke waarde zit op een ander niveau.

Door bewuster aandacht te besteden aan gedachten, emoties en lichamelijke signalen kun je eerder herkennen wat er in jouw systeem gebeurt.

Daarmee ontstaat een belangrijk verschil tussen automatisch reageren en bewust responderen.

Als je pas merkt dat je overbelast bent wanneer je volledig uitgeput bent, zijn je mogelijkheden beperkt. Wanneer je eerder opmerkt dat je spanning oploopt, dat je concentratie vermindert of dat je steeds gejaagder wordt, ontstaat er eerder ruimte om bij te sturen.

Mindfulness kan daarmee bijdragen aan een groter bewustzijn van de eigen stressrespons en van patronen die stress mogelijk in stand houden.

Dat is iets anders dan jezelf dwingen om rustig te worden.

Sterker nog: voortdurend proberen spanning weg te krijgen kan op zichzelf weer spanning veroorzaken.

Waarom accepteren niet hetzelfde is als berusten

Een ander belangrijk onderdeel van mindfulness is acceptatie. Dat woord roept soms weerstand op.

Want waarom zou je iets accepteren wat je vervelend vindt?

Binnen mindfulness betekent acceptatie niet dat je alles goed moet vinden of dat je niets meer probeert te veranderen. Het betekent in eerste instantie erkennen wat er op dit moment aanwezig is.

Wanneer je gespannen bent, ben je gespannen. Wanneer je verdrietig bent, is er verdriet. Wanneer je hoofd druk is, is er op dat moment mentale onrust.

We voegen daar vaak direct een tweede laag aan toe:

Dit mag ik niet voelen.

Waarom kan ik dit niet loslaten?

Ik zou hier inmiddels overheen moeten zijn.

Ik moet rustiger worden.

Daardoor hebben we niet alleen te maken met de oorspronkelijke ervaring, maar ook met onze strijd ertegen.

Mindfulness nodigt uit om eerst waar te nemen wat er is. Vanuit die positie kun je vervolgens veel bewuster bepalen of er iets veranderd kan of moet worden.

Acceptatie en verandering zijn daarmee geen tegenpolen. Juist wanneer je helder kunt zien wat er daadwerkelijk gebeurt, kun je gerichter handelen.

Van controle naar bewust kunnen kiezen

Veel mentale activiteit is gericht op controle.

We proberen problemen voor te zijn, situaties te voorspellen en ongemak te voorkomen. Dat is begrijpelijk en vaak nuttig. Tegelijkertijd zijn er veel dingen die we niet volledig kunnen controleren: wat anderen denken, hoe een gesprek verloopt, of iets tegenvalt, welke gedachten in ons opkomen of hoe we ons morgen voelen.

Wanneer we ook die oncontroleerbare processen proberen te beheersen, kan dat veel mentale energie kosten.

Mindfulness betekent niet dat je controle moet loslaten over alles wat wél beïnvloedbaar is. Het helpt juist om onderscheid te leren maken.

Waar kan ik iets mee? Waar is actie nodig? En wat vraagt op dit moment vooral om opgemerkt en verdragen te worden?

Daarmee verschuift de aandacht van voortdurend grip proberen te krijgen naar bewuster omgaan met wat zich aandient.

Wat kan mindfulness uiteindelijk veranderen?

De effecten van mindfulness zijn meestal subtieler dan het idee dat je na een aantal weken ineens altijd ontspannen bent.

Misschien merk je eerder dat je aan het piekeren bent. Dat je schouders gespannen zijn. Dat je opnieuw drie dingen tegelijk probeert te doen. Dat je geïrriteerd reageert omdat je eigenlijk moe bent. Of dat je al een tijdje over een grens heen gaat.

Op het eerste gezicht lijkt alleen het bewustzijn te veranderen.

Maar dat bewustzijn is belangrijk.

Want wat je niet opmerkt, kun je moeilijk veranderen.

Door vaker bewust stil te staan bij wat er in jezelf gebeurt, kan er geleidelijk meer ruimte ontstaan tussen een prikkel en je reactie daarop. Je hoeft niet iedere gedachte verder uit te werken, niet ieder gevoel onmiddellijk op te lossen en niet iedere impuls te volgen.

Je krijgt meer mogelijkheid om te kiezen.

En misschien is dat wel een van de belangrijkste waarden van mindfulness: niet dat het leven altijd rustiger wordt, maar dat je er met meer bewustzijn in kunt staan.

Mindfulness vraagt oefening

Mindfulness begrijpen en mindfulness beoefenen zijn twee verschillende dingen.

Je kunt rationeel heel goed begrijpen dat piekeren weinig oplost of dat je beter naar je grenzen zou moeten luisteren. Dat betekent nog niet automatisch dat je dat ook doet wanneer je onder druk staat.

Daarom wordt mindfulness getraind.

Door regelmatig te oefenen leer je aandacht terug te brengen naar het huidige moment en sneller te herkennen wanneer je wordt meegenomen door gedachten, emoties of automatische patronen.

Meditatie is daarbij geen doel op zichzelf. Het is een oefenvorm waarmee je vaardigheden ontwikkelt die uiteindelijk juist buiten de meditatie van waarde kunnen zijn.

Tijdens een gesprek. Op je werk. Wanneer je stress ervaart. Wanneer je merkt dat je gedachten blijven doorgaan. Of wanneer je eigenlijk rust nodig hebt maar automatisch weer verdergaat.

Een 8-weekse mindfulness training in Zeist

Wil je mindfulness niet alleen begrijpen, maar ook daadwerkelijk leren toepassen? Bij BrainNetwork bieden we een 8-weekse mindfulness training in Zeist aan.

Gedurende acht weken wordt mindfulness stap voor stap opgebouwd. Je maakt kennis met verschillende aandachtsoefeningen en meditaties en leert onderzoeken hoe je omgaat met gedachten, gevoelens, lichamelijke signalen en stress.

Daarbij gaat het niet om goed kunnen mediteren of om zo ontspannen mogelijk te worden. Het gaat om het ontwikkelen van een andere manier van aandacht geven: bewuster, met minder automatische oordelen en met meer ruimte om te kiezen hoe je met een situatie omgaat.

De training vindt plaats in een kleine groep van maximaal 6 tot 8 deelnemers bij BrainNetwork in Zeist.

Meer weten over de inhoud, startdatum en praktische informatie? Bekijk dan onze pagina over de 8-weekse mindfulness training in Zeist.

Niet minder denken, maar anders leren omgaan met wat er is

We zoeken rust vaak door te proberen gedachten te verminderen, spanning kwijt te raken of omstandigheden beter onder controle te krijgen.

Soms is verandering inderdaad nodig.

Maar niet alles wat we ervaren kan of hoeft onmiddellijk opgelost te worden.

Mindfulness biedt daarom een ander uitgangspunt. Eerst opmerken. Eerst aanwezig zijn bij wat er daadwerkelijk gebeurt. En van daaruit kijken wat nodig is.

Dat klinkt misschien klein, maar juist in die ruimte tussen automatisch reageren en bewust kunnen kiezen kan veel veranderen.

Niet doordat je nooit meer stress ervaart of nooit meer piekert, maar doordat je eerder herkent wat er gebeurt en er minder vanzelfsprekend in wordt meegesleept.

En daarmee kan mindfulness uiteindelijk niet alleen bijdragen aan meer rust, maar vooral aan meer bewustzijn, flexibiliteit en regie in het dagelijks leven.

In onze Blog over psychologie vind je meer artikelen over diverse klachten en behandelingen